Bir memlekette suç her zaman karanlık kapıların ardında planlanmaz Bazen ışıkların altında, alkışlar eşliğinde, tebessümle fısıldanır. Bir ilçe veya büyükşehir belediye başkanının kapısını düşünün. Kapının önünde bir kalabalık. Kimi mikrofon taşıyor, kimi dilekçe, kimi de “hatır” kelimesini. Gazeteci görünümlü bir grup var mesela. Kalemi mürekkebe değil, menfaate batırmış. Haber değil, beklenti yazıyor. Eleştiri değil, pazarlık yapıyor. Bir de halk var. Ama halk dediğin emek isteyen, adalet isteyen değil. “Herkese eşit ol” demiyor. “Bana ayrıcalık tanı” diyor. Olmayınca da tehdit başlıyor: “Oy vermem.” İşte tam bu noktada ahlak, bir eşikte duruyor. Geçersen suça, geçmezsen linçe düşüyorsun. DİŞÇİ KOLTUKTA OTURURKEN Bir de bu gürültünün içinde işini yapanlar var. Dişçi gibi. Ne bağırıyor, ne torpil istiyor. Ağzın içine bakıyor ama cebine değil. Kurallarla çalışıyor. Herkese aynı mesafede duruyor. “Bunun tanıdığı kim?” diye sormuyor. “Bu iş doğru mu?” diye soruyor. Ve işte tam da bu yüzden rahatsız ediyor. Çünkü menfaat düzeninde en sevilmeyen insan, dürüst olandır. ROL YAPANLAR, SAHNE IŞIĞI İSTEYENLER Bazı figürler var. Gürültüyü çok severler. Mağdur rolünü hızlı oynarlar. Ama perde arkasında talepler nettir: Ayrıcalık Öncelik Görmezden gelinme hakkı Olmayınca? Ses yükselir. Algı başlar. İtibar hedef alınır. Ve suçun zemini böyle hazırlanır. Kimse “yap” demez. Herkes “bir şeyler ayarlasan” der. SUÇ BİR KİŞİNİN DEĞİL, ORTAMIN ÜRÜNÜDÜR Belediye başkanları, milletvekilleri, bürokratlar… Hepsi aynı baskının altındadır. Telefonlar susmaz. Mesajlar bitmez. “Bir istisna yap.” “Bir imza at.” “Bir göz yum.” Sonra işler patlayınca herkes geri çekilir. Gazeteci susar, hatta medyasında teşhir eder Talep eden kaybolur. Geriye tek bir isim kalır. HELAL KAZANANLAR NEDEN AZ? Asıl soru bu. Neden “Ben helalinden kazanayım” diyen az? Neden “Hakkım yoksa istemem” cümlesi bu kadar yabancı? Çünkü dürüstlük sessizdir. Menfaat bağırır. Ama şunu unutmayalım: Bir toplumda dişçi haklı çıkıyorsa, sorun dişçide değildir. Sorun, onu hedef alan düzendedir.