Hırsızlık, yolsuzluk, dolandırıcılık ve uyuşturucu operasyonları artık gündemin sıradan başlıklarına dönüşürken, vatandaşın cebindeki yangın her geçen gün büyüyor. Bir tarafta servetine servet katanlar, diğer tarafta ay sonunu getirebilmek için hesap kitap yapan milyonlar… Üstelik bütün bunlar yaşanırken toplumun bir kesimi suskun, bir kesimi yorgun, bir kesimi ise olup biteni seyretmekle meşgul! Bir memleket düşünün ki yolsuzluk haberleri birkaç saatlik gündem maddesine dönüşsün, dolandırıcılık iddiaları artık kimsenin kaşını bile kaldırmasın, uyuşturucu operasyonlarının büyüklüğü karşısında şaşkınlık yerini alışkanlığa bıraksın… Bir başka deyişle, toplumun sinir uçları öylesine törpülensin ki dün karşısında ayağa kalkacağı hadiseleri bugün telefon ekranında başparmağıyla kaydırıp geçsin! İşte asıl tehlike tam da burada başlıyor. Çünkü bir ülkede kötülüğün varlığı kadar, kötülüğe alışılması da vahimdir. Hırsızlığın, yolsuzluğun, rüşvetin, dolandırıcılığın ve uyuşturucunun sıradanlaşması, yalnızca adli vakaların çoğalması değildir. Bu, aynı zamanda toplumsal vicdanın yavaş yavaş uyuşmasıdır. Bir zamanlar insanın kanını donduran haberler, bugün gündemin sıradan birer teferruatı hâline geliyorsa ortada yalnızca haber yorgunluğu değil, ciddi bir toplumsal aşınma vardır. VİCDANIN ÜZERİNE ÇÖKEN ALIŞKANLIK SİSİ Her sabah yeni bir operasyon, yeni bir gözaltı, yeni bir soruşturma, yeni bir dolandırıcılık iddiası… Bir gün milyonluk vurgun, ertesi gün milyarlık yolsuzluk iddiası, başka bir gün uyuşturucu sevkiyatı, bir sonraki gün kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığına ilişkin tartışmalar… Haberlerin başlıkları değişiyor ama toplumun şaşkınlığı giderek azalıyor. Eskiden böyle bir haber duyulduğunda insanlar birbirine sorardı: “Bu nasıl olabilir?” Şimdi ise çoğu zaman verilen tepki şu: “Yine mi?” İşte o iki kelime arasında koca bir ülkenin ruh hâli saklı! “Yine mi?” demek, bazen bir şaşkınlığın değil, tükenmişliğin ifadesidir. İnsanlar artık yalnızca olaylardan değil, olayların bitmek bilmeyen tekrarından da yorulmuş durumda. Her yeni skandal, önceki skandalın üzerine örtülen bir başka örtüye dönüşüyor. Gündem öylesine hızlı tüketiliyor ki dünün büyük meselesi bugünün küçük dipnotu oluyor. Böylece hafıza-i beşer, yalnızca unutmakla kalmıyor; unutmaya mecbur bırakılan bir toplumsal alışkanlığa da dönüşüyor. Oysa bir ülkede yolsuzluk iddiası sıradanlaşmamalı. Kamu malına ilişkin her şüphe, her iddia, her soruşturma ciddiyetle takip edilmeli. Suç varsa hukuk önünde karşılığını bulmalı, suçsuzluk ilkesi de aynı titizlikle korunmalı. Çünkü hukuk, yalnızca suçlunun cezalandırılması değil, herkesin eşit muamele görmesidir. SKANDALIN ÖMRÜ BİR GÜN, HAFIZANIN ÖMRÜ KAÇ SAAT? Bugün bir skandal patlıyor, sosyal medya birkaç saat çalkalanıyor, televizyonlarda hararetli tartışmalar yapılıyor. Ertesi gün başka bir hadise gündeme düşüyor ve önceki dosya, sanki hiç yaşanmamış gibi arşivin tozlu raflarına kaldırılıyor. Memleketin gündemi adeta delik bir elek! Ne kadar büyük mesele atarsanız atın, bir süre sonra aşağıya süzülüp gidiyor. Buna artık gündem yoğunluğu mu denir, toplumsal duyarsızlaşma mı, yoksa bitap düşmüş bir kamuoyu mu bilinmez. Fakat ortada inkâr edilemeyecek bir sorun var: Sürekli tekrarlanan kötülük, bir süre sonra şaşırtma kabiliyetini kaybediyor. Asıl tehlike de bu zaten. Çünkü yolsuzluğa şaşırmayan toplum, hesap sormaktan da uzaklaşabilir. Haksızlığa alışan insan, bir süre sonra adaleti talep etmeyi bile lüzumsuz görebilir. O noktada yalnızca siyaset değil, toplumun müşterek ahlâkı da yara alır. İKTİDARIN SADIK SEÇMENİNE DE BİR SORU: NE OLURSA OLSUN MU? Siyasetin en düşündürücü taraflarından biri de burada ortaya çıkıyor. İktidarın yıllardır değişmeyen, sadakatini sürdüren seçmen kitlesinin bir bölümünde, yaşanan tartışmaların siyasi tercihi değiştirmeye yetmediği görülüyor. Elbette her seçmenin gerekçesi farklıdır. Kimi ekonomik beklentilerle, kimi siyasi aidiyetle, kimi güvenlik kaygısıyla, kimi de karşısındaki seçenekleri yeterli bulmadığı için tercihini koruyor. Fakat burada sorulması gereken soru şu: Bir siyasi partiye destek vermek, o partinin bütün uygulamalarını sorgusuz sualsiz savunmayı mı gerektirir? Sandıkta verilen destek, denetim yetkisinden vazgeçmek midir? Bir siyasi lidere duyulan güven, yanlış gördüğünüz bir uygulama karşısında susmayı mı zorunlu kılar? Demokrasi, taraftarlık müsabakası değildir. Siyaset de tuttuğu takımın formasını giyip hakemin her kararına alkış tutmakla sınırlı bir oyun değildir. Seçmen, iktidarın müşterisi değil, ülkenin sahibidir. Oy verdiği siyasetçiden hesap sormak da en doğal hakkıdır. Bir siyasi yapıya bağlılık, eleştirel düşüncenin mezar taşı olmamalıdır. Bilakis, insanın desteklediği siyasi hareketten daha fazla hesap sorması gerekir. Çünkü iktidarın denetlenmesi, yalnızca muhalefetin değil, bütün toplumun meselesidir. MARKETLERİN ETİKETLERİNDEKİ SİYASET: EMEKLİ ZAMMI BEKLENİYOR! Gelelim memleketin bir başka bitmeyen meselesine… Market raflarında etiketler adeta nöbet tutuyor. Fiyatlar değişiyor, etiketler yenileniyor, vatandaşın bütçesi ise her seferinde biraz daha küçülüyor. Emekli zammı konuşulmaya başlandığında gözler yalnızca maaş bordrolarına çevrilmiyor; market raflarında da sessiz bir hareketlilik hissediliyor. Çünkü vatandaşın zihninde artık acı bir soru var: “Acaba maaşa yapılacak zam, daha cebe girmeden fiyatlara mı yansıyacak?” Bu kaygı, ekonomik güvenin ne kadar yıprandığını gösteren önemli bir işaret. Emekli daha alacağı zammın hesabını yaparken, alışveriş sepetinin maliyetini de hesaplamak zorunda kalıyor. Maaş artışının mürekkebi kurumadan temel ihtiyaçların fiyatı yükseliyorsa, yapılan artışın vatandaşın hayatındaki karşılığı ne olacak? Bir tarafta devletin açıkladığı zam oranı, diğer tarafta pazarda, markette ve faturada karşılaşılan gerçek hayat… Kâğıt üzerindeki artış ile mutfaktaki yangın arasındaki mesafe giderek açılıyor. Emeklinin zam beklentisi artık bir refah beklentisinden çok, kayıplarını telafi edebilme mücadelesine dönüşmüş durumda. İnsanlar daha iyi yaşamanın hesabını yapmıyor; biraz daha az geriye düşmenin yolunu arıyor. ZAM DENİLEN ŞEY, CEBE GİRMEDEN BUHARLAŞIYOR! Bir emeklinin maaşına artış yapıldığında bunun gerçek anlamda zam sayılabilmesi için alım gücünü yükseltmesi gerekir. Aksi hâlde yapılan artış, yalnızca rakamların yer değiştirmesinden ibaret kalır. Maaş bin lira artarken temel ihtiyaçların toplam maliyeti daha fazla yükseliyorsa, emeklinin kazancı değil, kaybı büyür. Üstelik mesele yalnızca emeklinin aldığı maaş da değil. Çalışanlar, asgari ücretliler, dar gelirli aileler, öğrenciler ve sabit gelirle geçinmeye çalışan milyonlar aynı ekonomik kıskacın içinde. Pazarda filesini dolduramayan anne, çocuğunun beslenme çantasını hazırlarken hesap yapan baba, ay sonunu getirmek için faturalar arasında tercih yapmak zorunda kalan emekli… Bütün bunlar birer ekonomik gösterge olmanın ötesinde, toplumsal hayatın gündelik gerçekleri. Bir ülkede vatandaşın refahı yalnızca büyüme oranlarıyla değil, mutfağındaki tencerenin ne kadar kaynadığıyla da ölçülür. Ekonominin başarısı, yalnızca tablolardaki rakamların değil, vatandaşın hayatındaki karşılığın da hesabını vermelidir. 10 MİLYONLUK MUTLU AZINLIK, 76 MİLYONLUK GEÇİM MÜCADELESİ! Bir de şu meşhur ekonomik uçurum meselesi var… “10 milyonluk çok mutlu azınlık, 76 milyon aç vatandaş” ifadesi, burada doğrulanmış bir gelir dağılımı istatistiği olarak değil, giderek büyüdüğü düşünülen ekonomik adaletsizliğe yönelik sert bir toplumsal itiraz olarak okunmalı. Çünkü rakamların kesinliği bir yana, vatandaşın hissettiği eşitsizlik duygusu ortada. Bir tarafta servetini katlayanlar, lüks tüketimin sınırlarını zorlayanlar, ekonomik dalgalanmaları fırsata çevirebilenler… Diğer tarafta ayın sonunu getirebilmek için kuruş hesabı yapanlar, kredi kartının asgarisini ödeyebilmek için başka borca girenler, pazarda akşam saatlerini bekleyenler… Aynı ülkede, aynı şehirlerde, hatta bazen aynı caddede iki ayrı hayat yaşanıyor. Birinin derdi hangi otomobili alacağı, diğerinin derdi mevcut otomobilinin deposuna kaç litre yakıt koyabileceği… Birinin hesabı tatilini hangi ülkede yapacağı, diğerinin hesabı pazardan aldığı sebzenin haftaya yetip yetmeyeceği… Birinin gündemi servetine servet katmak, diğerinin gündemi ayakta kalmak! İşte ekonomik adaletsizlik dediğimiz şey, yalnızca gelir tablolarındaki farklılık değildir. İnsanların hayata başlarken sahip oldukları imkânların, eğitimden sağlığa, barınmadan beslenmeye kadar uzanan fırsatların da eşitsizleşmesidir. Ve bu eşitsizlik büyüdükçe toplumsal huzur da çatırdar. BİR ÜLKEDE YOKSULLUK KADER, ZENGİNLİK MAHARET Mİ? Asıl sorgulanması gereken meselelerden biri de budur. Neden bazı insanlar çalıştıkça yoksullaşıyor? Neden emekli, yıllarca çalışıp prim ödedikten sonra hayatının en rahat dönemini yaşaması gerekirken geçim derdine düşüyor? Neden gençler gelecek hayali kurmak yerine başka ülkelerde hayat kurmanın yollarını arıyor? Neden bir ailenin en temel ihtiyaçlarını karşılaması, ekonomik bir başarı hikâyesine dönüşüyor? Bunlar hamasetle, nutukla, pembe tablolarla geçiştirilecek sorular değil. Ekonomik büyüme varsa bunun nimetleri kimlere ulaşıyor? Refah artıyorsa bu refah hangi kesimlerin hayatına dokunuyor? Üretimden elde edilen kazanç, emeğiyle yaşayan insanın sofrasına ne ölçüde yansıyor? Devletin görevi yalnızca ekonomik göstergeleri açıklamak değil, o göstergelerin vatandaşın hayatında neye karşılık geldiğini de ortaya koymaktır. Aksi hâlde büyüyen ekonomiyle küçülen vatandaş arasındaki tezat, memleketin en büyük paradokslarından biri olmaya devam eder. BİR YANDA GÜNDEMİN SKANDALLARI, DİĞER YANDA MUTFAĞIN MATEMİ Bütün bu meseleleri birbirinden bağımsız düşünmek de mümkün değil. Yolsuzluk iddiaları, kamu kaynaklarının kullanımı, ekonomik adaletsizlik, gelir dağılımı, hayat pahalılığı ve toplumsal duyarsızlaşma… Bunların hepsi aynı büyük sorunun farklı yüzleri: Güven meselesi! Vatandaş adalete güvenmek istiyor. Devletin kaynaklarının doğru kullanıldığına inanmak istiyor. Çalıştığında karşılığını alabileceğini, emekli olduğunda insanca yaşayabileceğini, çocuğunun geleceğinin bugünkünden daha iyi olacağını bilmek istiyor. Ama sürekli yeni bir skandalın konuşulduğu, fiyatların hızla değiştiği, geçim sıkıntısının derinleştiği bir ortamda güven duygusunu korumak kolay değil. Bir tarafta adli dosyaların kabaran sayfaları, diğer tarafta market fişlerinin uzayan satırları… Bir tarafta siyasi tartışmaların bitmeyen hengâmesi, diğer tarafta mutfakta kaynaması beklenen tencere… Memleketin bir kesimi gündemi tartışırken diğer kesimi akşam ne yiyeceğini düşünüyor. Ve ne yazık ki bazen bu iki kesim aynı insanın içinde buluşuyor. ARTIK ŞAŞIRMAYAN BİR TOPLUM DEĞİL, HESAP SORAN BİR TOPLUM GEREK! Bütün bunların sonunda dönüp dolaşıp aynı noktaya geliyoruz: Bir ülkeyi yalnızca ekonomik krizler yıpratmaz. Adalet duygusunun aşınması, yolsuzluk iddialarının cevapsız kalması, eşitsizliğin derinleşmesi ve toplumun olup bitene karşı duyarsızlaşması da ülkeyi içeriden kemirir. Bir memlekette hırsızlık iddiası karşısında “Yine mi?” deniliyorsa, emekli zam gelmeden fiyat artışından korkuyorsa, vatandaş çalıştığı hâlde yoksullaşıyorsa, gençler geleceğini başka ülkelerde arıyorsa, burada ciddi bir muhasebe yapılması gerekir. Üstelik bu muhasebe yalnızca iktidara değil, muhalefete, kurumlara, iş dünyasına ve topluma da düşer. Çünkü memleket dediğimiz şey, bir siyasi partinin mülkü değildir. Hiçbir liderin, hiçbir zümrenin, hiçbir sermaye grubunun şahsi mülkü olamaz. Bu ülkenin kaynakları da, geleceği de, adaleti de bütün vatandaşların ortak meselesidir. Ve artık şu soruyu sormanın zamanı gelmedi mi? Yolsuzluğa şaşırmayan, yoksulluğa alışan, adaletsizliği seyreden bir toplum hâline mi geleceğiz; yoksa hakkını arayan, hesap soran, emeğinin karşılığını isteyen bir ülke mi olacağız? Çünkü bir memleketin en büyük felaketi yalnızca cebinin boşalması değildir. Asıl felaket, vicdanının da boşalmaya başlamasıdır!